गंभीर आजारांबद्दल सर्व माहिती: गंभीर आजारांचा अर्थ आणि निदान
आजारपण येईपर्यंत आरोग्याचे महत्त्व कळत नाही. ही म्हण सांगते की, जोपर्यंत आपण आजारी पडत नाही, तोपर्यंत आपण सहसा आपल्या स्वास्थ्याचा विचार करत नाही. आजारपण किंवा गंभीर आजार अचानक येतात, त्यामुळे ते टाळल्यास तुम्हाला मदत होईल. चला, येथे आपण गंभीर आजार आणि गंभीर आजारांची यादी समजून घेऊया.
गंभीर आजार म्हणजे काय?
गंभीर आजार विमा हा पॉलिसीधारकाला विम्यामध्ये समाविष्ट असलेल्या गंभीर आजाराचे निदान झाल्यास आर्थिक सहाय्य देण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे, ज्यामुळे उपचाराचा खर्च आणि बरे होण्याशी संबंधित खर्च व्यवस्थापित करण्यास मदत होते.
गंभीर आजार म्हणजे एक गंभीर आणि संभाव्यतः जीवघेणी आरोग्य स्थिती, ज्यासाठी व्यापक उपचारांची आणि बरे होण्यासाठी दीर्घकाळाची आवश्यकता असते. या आजारांचा व्यक्तीच्या जीवनावर शारीरिक आणि आर्थिक अशा दोन्ही स्तरांवर अनेकदा महत्त्वाचा परिणाम होतो. कर्करोग, मूत्रपिंड निकामी होणे, हृदयविकाराचा झटका, पक्षाघात आणि अर्धांगवायू ही गंभीर आजारांची उदाहरणे आहेत.
गंभीर आजारांची यादी
तुमच्या निवडलेल्या आरोग्य विमा पॉलिसीनुसार काही गंभीर आजारांचा समावेश केला जाऊ शकतो. गंभीर आजारांची यादी येथे दिली आहे.
- किडनी फेल्युअर: किडनी फेल्युअर, ज्याला रीनल फेल्युअर असेही म्हणतात, ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये मूत्रपिंडे मानवी रक्तातील पुरेसे टाकाऊ पदार्थ गाळण्याची क्षमता गमावतात.
- स्ट्रोक: स्ट्रोक ही एक अशी स्थिती आहे जी मेंदूच्या एका भागाला होणारा रक्तपुरवठा खंडित झाल्यामुळे उद्भवते, ज्यामुळे ऑक्सिजन आणि पोषक तत्वांच्या कमतरतेमुळे मेंदूच्या पेशी मरतात.
- कोमा: कोमा म्हणजे दीर्घकाळ बेशुद्ध राहण्याची अशी अवस्था आहे, ज्यामध्ये व्यक्ती सभोवतालच्या परिस्थितीला प्रतिसाद देत नाही आणि तिला जागे करता येत नाही. ही एक वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे, ज्याकडे स्ट्रोक, मेंदूला झालेली गंभीर दुखापत किंवा औषधांचा अतिवापर यांसारख्या संभाव्य मूळ कारणांमुळे त्वरित लक्ष देण्याची गरज असते.
- अंधत्व: अंधत्व म्हणजे अशी स्थिती आहे, ज्यामध्ये व्यक्तीला अंशतः किंवा पूर्णपणे दिसत नाही. यामध्ये अल्प दृष्टी (ज्यात थोडी दृष्टी शिल्लक असते) ते पूर्ण अंधत्व (ज्यात प्रकाशाची जाणीव होत नाही) यांचा समावेश असू शकतो.
- कर्करोग: कर्करोग म्हणजे रोगांचा एक समूह, ज्यामध्ये पेशींची असामान्य वाढ होते आणि ती शरीराच्या इतर भागांमध्ये पसरू शकते. जगभरात मृत्यूचे हे एक प्रमुख कारण असून, त्याचे वेगवेगळे प्रकार शरीराच्या वेगवेगळ्या भागांवर परिणाम करतात.
- अवयव निकामी होणे: जेव्हा शरीरातील एखादा अवयव—जसे की हृदय, यकृत, मूत्रपिंड किंवा फुफ्फुसे—जीवन टिकवण्यासाठी पुरेसे कार्य करणे थांबवतो, तेव्हा अवयव निकामी होण्याची स्थिती उद्भवते. हे अचानक (तीव्र) किंवा कालांतराने हळूहळू (दीर्घकालीन) होऊ शकते आणि बहुतेकदा दुखापत, आजार किंवा ऑक्सिजन वा रक्तप्रवाहाच्या कमतरतेमुळे होते.
- मल्टिपल स्क्लेरोसिस: मल्टिपल स्क्लेरोसिस (एमएस) हा एक दीर्घकालीन किंवा अनेकदा अपंगत्व आणणारा आजार आहे, जो मध्यवर्ती मज्जासंस्थेवर, विशेषतः मेंदू आणि पाठीच्या कण्यावर हल्ला करतो.
- पक्षाघात: पक्षाघात म्हणजे शरीराच्या काही भागातील किंवा संपूर्ण शरीरातील स्नायूंचे कार्य थांबणे, ज्यामुळे हालचाल करण्याची क्षमता नाहीशी होते. हा पक्षाघात तात्पुरता किंवा कायमस्वरूपी असू शकतो आणि शरीराच्या कोणत्याही भागावर परिणाम करू शकतो.
- अल्झायमर रोग: अल्झायमर रोग हा एक प्रगतीशील मज्जासंस्थेचा ऱ्हास करणारा विकार आहे, जो स्मरणशक्ती आणि आकलनशक्तीवर परिणाम करतो. हा स्मृतिभ्रंशाचा सर्वात सामान्य प्रकार असून, ६०-७०% प्रकरणे या प्रकारची असतात.
- हृदयविकाराचा झटका: हृदयविकाराचा झटका म्हणजे एक गंभीर वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे, ज्यामध्ये सामान्यतः रक्ताच्या गुठळीमुळे हृदयाला होणारा रक्तपुरवठा अचानक थांबतो. हृदयविकाराचा झटका ही एक वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे.
- पार्किन्सन्स रोग: पार्किन्सन्स रोग हा एक प्रगतीशील चेतासंस्थेचा ऱ्हास करणारा विकार आहे, जो प्रामुख्याने हालचालींवर परिणाम करतो, परंतु त्यात हालचालींव्यतिरिक्त इतर लक्षणेही दिसून येतात. हा रोग मेंदूतील डोपामाइन नावाचे चेताप्रसारक (न्यूरोट्रान्समीटर) तयार करणाऱ्या चेतापेशींच्या ऱ्हासामुळे होतो, जे हालचालींच्या समन्वयासाठी महत्त्वाचे असते.
- फुफ्फुसीय उच्च रक्तदाब: फुफ्फुसीय उच्च रक्तदाब म्हणजे फुफ्फुसांच्या धमन्यांमध्ये उच्च रक्तदाब असण्याची स्थिती. यामुळे फुफ्फुसांना रक्त पंप करण्यासाठी हृदयाला अधिक कार्य करावे लागते, ज्यामुळे हृदय निकामी होण्याची शक्यता असते.
- मेंदूचा ट्यूमर: मेंदूचा ट्यूमर म्हणजे मेंदूतील ऊतींचा एक असामान्य गोळा, ज्यामध्ये पेशी अनियंत्रितपणे वाढतात आणि त्यांची संख्या वाढते. मेंदूचे ट्यूमर सौम्य (कर्करोग नसलेले) किंवा घातक (कर्करोग असलेले) असू शकतात.
- तिसऱ्या-दर्जाचे भाजणे: तिसऱ्या-दर्जाच्या भाजण्यामध्ये त्वचेचे सर्व थर आणि काही प्रकरणांमध्ये त्वचेखालील चरबी आणि स्नायूंच्या ऊतींचा समावेश असतो. तिसऱ्या-दर्जाच्या भाजण्याला 'फुल-थिकनेस बर्न' असेही म्हणतात, यामध्ये भाजलेले भाग काळे, तपकिरी किंवा पांढरे असू शकतात. त्वचा चामड्यासारखी दिसू शकते. तिसऱ्या-दर्जाच्या भाजण्यामुळे नसांना इजा होऊ शकते आणि आजूबाजूच्या भागांमध्ये तीव्र वेदना होतात.
- दीर्घकालीन अवरोधक फुफ्फुसीय रोग: दीर्घकालीन अवरोधक फुफ्फुसीय रोग (सीओपीडी) हा फुफ्फुसांचा एक प्रगतीशील आजार आहे ज्यामुळे श्वास घेणे कठीण होते. यामध्ये एम्फिसेमा आणि दीर्घकालीन ब्राँकायटिस यांसारख्या स्थितींचा समावेश होतो, ज्यामध्ये फुफ्फुसांमधील श्वासनलिका आणि हवेच्या पिशव्या खराब होतात आणि त्यांना सूज येते, ज्यामुळे हवेचा प्रवाह मर्यादित होतो.
- मोटर न्यूरॉन रोग: मोटर न्यूरॉन रोग म्हणजे दुर्मिळ न्यूरोडीजनरेटिव्ह विकारांचा एक समूह आहे, जो विशेषतः मोटर न्यूरॉन्सवर परिणाम करतो. मोटर न्यूरॉन्स या अशा पेशी आहेत ज्या शरीरातील ऐच्छिक स्नायूंना नियंत्रित करतात. मोटर न्यूरॉन रोगामुळे (MND) स्नायू कमकुवत होतात, जे काही महिन्यांत किंवा वर्षांत वाढत जातात.
- कायमचे किंवा संपूर्ण बहिरेपण: कायमचे किंवा संपूर्ण बहिरेपण, ज्याला अॅनाक्युसिस असेही म्हणतात, म्हणजे ऐकण्याची पूर्ण किंवा जवळजवळ पूर्ण अक्षमता, ज्यामध्ये व्यक्तीला ध्वनीवर्धक लावूनही आवाज ऐकू येत नाही.
- ॲप्लास्टिक ॲनिमिया: ॲप्लास्टिक ॲनिमिया ही एक गंभीर पण दुर्मिळ वैद्यकीय स्थिती आहे, ज्यामध्ये अस्थिमज्जा पुरेशा प्रमाणात नवीन रक्तपेशी तयार करू शकत नाही, ज्यामुळे अखेरीस थकवा, संसर्गाची वाढलेली शक्यता आणि रक्तस्त्राव होतो. याची कारणे अनुवांशिक, स्वयंप्रतिरोधक (ऑटोइम्यून) किंवा काही विषारी पदार्थ, औषधे किंवा विषाणूंच्या संपर्कात आल्यामुळे असू शकतात.
- जीवाणूजन्य मस्तिष्कावरणदाह: जीवाणूजन्य मस्तिष्कावरणदाह हा मेंदू आणि पाठीच्या कण्याभोवती असलेल्या संरक्षक आवरणाचा (मेनिन्जेस) एक गंभीर आणि संभाव्यतः प्राणघातक संसर्ग आहे. हा संसर्ग जीवाणू रक्तप्रवाहात प्रवेश केल्यामुळे किंवा थेट मस्तिष्कावरणाला संक्रमित केल्यामुळे होतो. व्यक्तीला मान आखडणे, डोकेदुखी, ताप आणि प्रकाशाची संवेदनशीलता यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात, परंतु विशेषतः लहान मुलांमध्ये उलट्या, अंगावर पुरळ येणे, सुस्ती या स्वरूपातही तो दिसून येऊ शकतो.
- एन्सेफलायटीस: एन्सेफलायटीस म्हणजे मेंदूला आलेली सूज, जी सहसा विषाणू संसर्गामुळे किंवा क्वचितच स्वयंप्रतिरोधक प्रतिक्रियेमुळे (ऑटोइम्यून रिस्पॉन्स) होते. संभाव्य लक्षणांमध्ये डोकेदुखी, गोंधळ, झटके, ताप आणि मान आखडणे यांचा समावेश असू शकतो.
- मस्क्युलर डिस्ट्रॉफी: मस्क्युलर डिस्ट्रॉफी (एमडी) हा अनुवांशिक विकारांचा एक समूह आहे, ज्यामुळे स्नायू हळूहळू कमकुवत होतात आणि त्यांची झीज होते. याचे ३० पेक्षा जास्त प्रकार असून, एमडी आजाराची सुरुवात होण्याचे वय, प्रभावित होणारे स्नायू, तीव्रता आणि वाढीचा दर यांमध्ये भिन्नता आढळते. स्नायूंच्या कार्यासाठी आवश्यक असलेल्या प्रथिनांवर परिणाम करणाऱ्या अनुवांशिक उत्परिवर्तनांमुळे (genetic mutations) हा आजार होतो.
- सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस: सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस (SLE), ज्याला ल्युपस म्हणूनही ओळखले जाते, हा एक दीर्घकालीन स्वयंप्रतिरोधक (ऑटोइम्यून) आजार आहे. यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकार प्रणाली चुकून स्वतःच्याच निरोगी उतींवर हल्ला करते, ज्यामुळे त्वचा, सांधे, हृदय, फुफ्फुसे, मूत्रपिंडे आणि मेंदू यांसारख्या शारीरिक प्रणालींमध्ये दाह (सूज) निर्माण होतो. याची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीनुसार भिन्न असू शकतात आणि ती सौम्य ते तीव्र स्वरूपाची असू शकतात. थकवा, सांधेदुखी, ताप आणि चेहऱ्यावर फुलपाखराच्या आकाराचा पुरळ ही याची प्रमुख लक्षणे आहेत, मात्र याचे नेमके कारण अद्याप पूर्णपणे ज्ञात नाही.
- डोक्याला गंभीर दुखापत: डोक्याला गंभीर दुखापत किंवा आघातजन्य मेंदू इजा (TBI) म्हणजे बाह्य शक्तीमुळे मेंदूला झालेली इजा, ज्यासाठी त्वरित वैद्यकीय हस्तक्षेपाची आवश्यकता असते. नाकातून किंवा कानातून रक्तस्त्राव होणे किंवा स्वच्छ द्रव बाहेर येणे हे एक प्रमुख लक्षण आहे. व्यक्तीला शुद्ध हरवणे, तीव्र डोकेदुखी, गोंधळ, अस्पष्ट बोलणे, वारंवार उलट्या होणे आणि शरीरात बधिरता किंवा अशक्तपणा जाणवू शकतो.
- यकृत सिरोसिस: यकृत सिरोसिस म्हणजे दीर्घकाळच्या दुखापतीमुळे यकृताला होणारे कायमस्वरूपी नुकसान, ज्यामुळे त्याच्या सामान्यपणे कार्य करण्याच्या क्षमतेत अडथळा येतो आणि अखेरीस यकृत निकामी होते. सामान्य लक्षणांमध्ये कावीळ, सूज यांचा समावेश असू शकतो. जरी हे नुकसान अपरिवर्तनीय असले तरी, उपचाराने लक्षणे नियंत्रणात ठेवता येतात. हे दीर्घकालीन हिपॅटायटीस (जसे की हिपॅटायटीस बी किंवा सी), दीर्घकाळ आणि हानिकारक मद्यपान किंवा नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर डिसीजमुळे होऊ शकते.
- कार्डिओमायोपॅथी: कार्डिओमायोपॅथी हा एक असा आजार आहे ज्यामुळे हृदयाच्या स्नायूंवर गंभीर परिणाम होतो, ते मोठे, कडक, जाड किंवा कमकुवत होतात, परिणामी हृदयाला संपूर्ण शरीरात प्रभावीपणे रक्त पंप करणे कठीण होते.
- तीव्र संधिवात: तीव्र संधिवातामध्ये (आरए) सांध्यांमध्ये तीव्र, अशक्त करणारी वेदना, ताठरपणा आणि सूज यांचा समावेश असतो, ज्यामुळे हाडे आणि कूर्चा यांचा नाश होऊ शकतो, तसेच विकृती आणि कार्यक्षमता कमी होऊ शकते. हा एक प्रणालीगत स्वयंप्रतिरोधक रोग आहे जो फुफ्फुसे, हृदय, डोळे आणि त्वचा यांसारख्या शरीराच्या इतर भागांवर देखील परिणाम करू शकतो.
- अंतिम टप्प्यातील आजार: अंतिम टप्प्यातील आजार म्हणजे एक अशी गंभीर आणि असाध्य वैद्यकीय स्थिती, ज्यामुळे व्यक्तीचा मृत्यू अटळ असतो. अशावेळी उपचारांमध्ये आजार बरा करण्याऐवजी लक्षणे नियंत्रित करणे आणि रुग्णाला अधिक आराम देणे यावर लक्ष केंद्रित केले जाते.
- दीर्घकालीन फुफ्फुसांचे आजार: दीर्घकालीन फुफ्फुसांच्या आजारांमध्ये श्वसनसंस्थेच्या अनेक दीर्घकाळ टिकणाऱ्या समस्यांचा समावेश होतो, ज्यात सीओपीडी (COPD) आणि दमा यांचा समावेश आहे. या आजारांमुळे श्वासनलिका किंवा फुफ्फुसांच्या ऊतींमध्ये अडथळा निर्माण होऊन श्वास घेण्यास त्रास होतो. हे आजार सामान्यतः धूम्रपान, वायू प्रदूषण आणि कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या संपर्कामुळे होतात. जरी यावर कोणताही इलाज नसला तरी, औषधे, फुफ्फुसांचे पुनर्वसन, ऑक्सिजन थेरपी आणि जीवनशैलीतील बदलांद्वारे लक्षणे नियंत्रणात ठेवता येतात.
- हिपॅटायटीस (फुलमिनंट व्हायरल हिपॅटायटीस): हिपॅटायटीस (फुलमिनंट व्हायरल हिपॅटायटीस) हा एक जीवघेणा, दुर्मिळ वैद्यकीय आजार आहे, ज्यामध्ये अचानक आणि तीव्र विषाणू संसर्गामुळे यकृत वेगाने निकामी होते. यामध्ये यकृताच्या पेशी मोठ्या प्रमाणात मृत होतात आणि यकृताच्या कार्यक्षमतेत तीव्र घट होते, ज्यामुळे हेपॅटिक एन्सेफॅलोपॅथी किंवा मेंदूचे कार्य बिघडते आणि यकृत अचानक निकामी होते.
- न्यूमोनेक्टॉमी: न्यूमोनेक्टॉमी ही एक मोठी शस्त्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये संपूर्ण फुफ्फुस काढून टाकले जाते. सामान्यतः फुफ्फुसाचा गंभीर कर्करोग, मेसोथेलिओमा किंवा इतर आजारांमुळे गंभीरपणे खराब झालेल्या फुफ्फुसावर उपचार करण्यासाठी ही शस्त्रक्रिया केली जाते. ही एक गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये रुग्णाच्या उर्वरित फुफ्फुसात जीवन टिकवून ठेवण्यासाठी पुरेशी कार्यक्षमता असणे आवश्यक असते.
- तीव्र क्रोहन रोग: तीव्र क्रोहन रोगामध्ये गंभीर लक्षणे दिसतात, ज्यामध्ये भगंदर किंवा गळवे, आतड्यांमधील अडथळे यांसारख्या भीतीदायक गुंतागुंती उद्भवू शकतात, ज्यासाठी रुग्णालयात सखोल काळजी आणि संभाव्यतः शस्त्रक्रियेची आवश्यकता असते.
- ओपन हार्ट रिप्लेसमेंट किंवा हृदयाच्या झडपांची दुरुस्ती: ही एक शस्त्रक्रिया आहे जी हृदयाच्या खराब झालेल्या झडपेला दुरुस्त करण्यासाठी केली जाते. यामध्ये मूळ झडपेची छिद्रे बुजवून, एकमेकांना चिकटलेली पत्रके वेगळी करून किंवा सभोवतालच्या कडीला बळकटी देऊन दुरुस्ती केली जाते, किंवा ती पूर्णपणे बदलून नवीन कृत्रिम झडप बसवली जाते.
- बोलण्याची क्षमता गमावणे: बोलण्याची क्षमता गमावणे हे विविध मज्जासंस्थेच्या समस्यांमुळे होऊ शकते, जसे की वाचाविकार (मेंदूच्या नुकसानीमुळे होणारा भाषेचा विकार) किंवा उच्चारदोष (बोलण्याच्या स्नायूंवर नियंत्रण ठेवण्यात अडचण), जे बहुतेकदा पक्षाघात, डोक्याला झालेली इजा किंवा मेंदूच्या गाठींमुळे होतात.
- ल्युपस नेफ्रायटिससह सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस: ल्युपस नेफ्रायटिससह सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस हा ल्युपसचा एक गंभीर प्रकार आहे. ल्युपस हा एक स्वयंप्रतिरोधक (ऑटोइम्यून) विकार आहे, ज्यामध्ये रोगप्रतिकार प्रणाली तुमच्या शरीराच्या स्वतःच्या ऊती आणि अवयवांवर हल्ला करते, ज्यामुळे मूत्रपिंडांचे नुकसान होते.
- अपॅलिक सिंड्रोम: अपॅलिक सिंड्रोम, ज्याला आता अनेकदा अनरिस्पॉन्सिव्ह वेकफुलनेस सिंड्रोम (UWS) म्हटले जाते, ही जाणीव नसलेल्या जागृतावस्थेची एक अवस्था आहे, ज्यामध्ये रुग्णाच्या सेरेब्रल कॉर्टेक्सला गंभीर इजा झालेली असते, परंतु ब्रेनस्टेमचे कार्य अबाधित राहते.
- क्रुत्झफेल्ड-जॅकब रोग (CJD): क्रुत्झफेल्ड-जॅकब रोग (CJD) हा एक दुर्मिळ, प्राणघातक, न्यूरोडीजनरेटिव्ह प्रिऑन रोग आहे ज्यामुळे वेगाने स्मृतिभ्रंश, समन्वयातील समस्या आणि इतर न्यूरोलॉजिकल लक्षणे उद्भवतात.
- कायमस्वरूपी लक्षणांसह मोटर न्यूरॉन रोग: मोटर न्यूरॉन रोगामुळे (MND) मोटर न्यूरॉन्सचा कायमस्वरूपी ऱ्हास होतो, ज्यामुळे तीव्र स्नायू अशक्तपणा, स्नायूंचा क्षय, बोलण्यात आणि गिळण्यात अडचण, श्वास घेण्यास अडचण आणि थकवा येतो, जे वाढून पक्षाघात आणि अपंगत्व येऊ शकते.
कोणत्या प्रकारच्या विम्यामध्ये गंभीर आजारांचा समावेश होतो, असा प्रश्न तुम्हाला पडला असेल, तर त्याचे उत्तर सहसा विमा कंपनी आणि पॉलिसीच्या अटींवर अवलंबून, एक विशेष गंभीर आजार योजना किंवा गंभीर आजारांसाठी अतिरिक्त सुविधा असलेली आरोग्य विमा पॉलिसी असते.
गंभीर आजार विमा: पॉलिसी अंतर्गत समाविष्ट असलेले गंभीर आजार वेगवेगळे असू शकतात, परंतु विमा कंपन्या सामान्यतः गंभीर वैद्यकीय स्थितींची एक निश्चित यादी ठरवतात, ज्यांचे निदान पॉलिसीतील तरतुदींशी जुळत असल्यास नुकसान भरपाईसाठी पात्र ठरतात.
गंभीर आजार इतके गंभीर का असतात?
गंभीर आजार हे आरोग्याच्या मोठ्या गुंतागुंती निर्माण करण्याची क्षमता, सघन वैद्यकीय उपचारांची गरज आणि दीर्घकालीन अपंगत्व किंवा मृत्यूला कारणीभूत ठरू शकत असल्यामुळे गंभीर मानले जातात. यामध्ये अनेकदा अवयवांचे कार्य बिघडते आणि उपचारांशिवाय मृत्यूचा मोठा धोका असतो. हे आजार दुर्बल करणारे असू शकतात, ज्यासाठी व्यापक काळजीची आवश्यकता असते आणि दैनंदिन जीवनात व्यत्यय येऊ शकतो.
उपचार दीर्घकाळ चालणारे आणि खर्चिक असू शकत असल्यामुळे, अनेक लोक योजना निवडण्यापूर्वी विचारतात की गंभीर आजार विमा कोणत्या आजारांना कव्हर करतो, कारण प्रत्येक विमा कंपनीनुसार कव्हर केलेले आजार वेगवेगळे असू शकतात.
गंभीर आजारांवरील उपचार
गंभीर आजारांवरील उपचारांमध्ये अवयवांच्या कार्यांना आधार देण्यावर आणि धोके व्यवस्थापित करण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाते. यामध्ये सामान्यतः विशिष्ट स्थिती आणि रुग्णाच्या एकूण आरोग्य स्थितीनुसार योग्य असलेल्या वैद्यकीय हस्तक्षेपांचा, जसे की औषधे, यांत्रिक आधार आणि शस्त्रक्रिया प्रक्रिया, यांचा एकत्रितपणे समावेश असतो. सर्वसाधारणपणे, गंभीर आजारांवर केले जाणारे काही उपचार खालीलप्रमाणे आहेत:
- यांत्रिक श्वसन: श्वसनक्रिया बंद पडल्यास, व्हेंटिलेटर फुफ्फुसांमध्ये हवा ढकलून श्वास घेण्यास मदत करतात.
- औषधे: वेगवेगळी औषधे विशिष्ट आजार नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करतात, जसे की संसर्गासाठी प्रतिजैविके, रक्ताच्या गुठळ्यांसाठी रक्त पातळ करणारी औषधे आणि अवयवांचे कार्य सुधारणारी औषधे.
- रक्तदाब आणि रक्ताभिसरणाचे निरीक्षण आणि सहाय्य: लक्षणांचे नियमित निरीक्षण आणि आवश्यक उपाययोजनांमुळे रक्तदाब आणि रक्ताभिसरण नियंत्रित ठेवण्यास मदत होते.
- पोषण सहाय्य: जेव्हा रुग्ण स्वतःहून खाऊ शकत नाहीत, तेव्हा त्यांना शिरेवाटे पोषण किंवा फीडिंग ट्यूबद्वारे आवश्यक पोषक तत्वे दिली जातात.
- जखमेची काळजी: दुखापती, शस्त्रक्रियेच्या जागा किंवा दाबामुळे झालेल्या व्रणांवर उपचार करण्यासाठी विशेष जखम काळजीची आवश्यकता असते.
- संसर्ग नियंत्रण: संसर्ग टाळण्यासाठी आणि त्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी अनेक उपाययोजना आवश्यक आहेत, जसे की स्वच्छतेचे कडक नियम आणि प्रतिजैविक उपचार.
- वेदना व्यवस्थापन: रुग्णाच्या आरामासाठी आणि बरे होण्यासाठी वेदनाशमन अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
- पुनर्वसन : शारीरिक आणि व्यावसायिक उपचार रुग्णांना त्यांची शक्ती आणि कार्यक्षमता परत मिळवण्यास मदत करतात.
- अवयव आधार आणि प्रत्यारोपण: अवयव निकामी झाल्याच्या काळात, मूत्रपिंड निकामी झाल्यास डायलिसिस किंवा अवयव प्रत्यारोपण यांसारख्या उपचारांची आवश्यकता भासू शकते.
- मानसिक आधार: गंभीर आजाराच्या मानसिक परिणामांना सामोरे जाणे हे रुग्ण आणि त्यांचे कुटुंबीय या दोघांसाठीही महत्त्वाचे आहे.
- सीएबीजी (CABG): सीएबीजी, किंवा कोरोनरी आर्टरी बायपास ग्राफ्टिंग, ही एक शस्त्रक्रिया आहे जी कोरोनरी धमनीच्या आजारावर उपचार करण्यास मदत करते. यामध्ये, मानवी शरीरातील इतर ठिकाणच्या निरोगी रक्तवाहिन्यांच्या मदतीने अरुंद झालेल्या किंवा बंद झालेल्या धमन्यांना बायपास केले जाते. यामुळे हृदयाच्या स्नायूंना होणारा रक्तपुरवठा वाढतो, परिणामी छातीत दुखणे (अँजायना) यांसारखी लक्षणे नियंत्रणात राहतात आणि हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका कमी होतो.
- महाधमनी शस्त्रक्रिया: महाधमनी शस्त्रक्रियेमध्ये विविध प्रकारच्या प्रक्रियांचा समावेश होतो, ज्या महाधमनीच्या (जी शरीरातील सर्वात मोठी धमनी आहे) आजारांवर उपचार करण्यास मदत करतात. यामध्ये महाधमनीच्या खराब झालेल्या भागांची दुरुस्ती करणे किंवा ते बदलणे यांचाही समावेश होतो, जे अनेकदा धमनीविस्फार (कमकुवतपणा आणि फुगणे) किंवा विच्छेदन (धमनीच्या भिंतीला आलेली फाटणे) यामुळे होते.
- हृदय झडप शस्त्रक्रिया: हृदय झडप शस्त्रक्रिया म्हणजे अशी प्रक्रिया आहे, जी आजार किंवा नुकसानीमुळे योग्यरित्या कार्य न करणाऱ्या हृदयाच्या झडपेची दुरुस्ती किंवा बदली करण्यास मदत करते. यामध्ये अस्तित्वात असलेल्या झडपेची दुरुस्ती करणे किंवा तिच्या जागी कृत्रिम झडप बसवणे यांचा समावेश असू शकतो.
गंभीर आजाराच्या उपचारासाठी कोणत्या महत्त्वाच्या बाबी विचारात घ्याव्यात?
गंभीर आजारांच्या उपचारांमध्ये काही गोष्टी विचारात घ्याव्या लागतात. गंभीर आजारांच्या उपचारांसाठी विचारात घ्यावयाच्या बाबी खालीलप्रमाणे आहेत.
- लवकर हस्तक्षेप: अतिदक्षता विभागात वेळेवर उपचार आणि व्यवस्थापन केल्याने चांगले परिणाम साधण्यास मदत होत आहे.
- वैयक्तिकृत काळजी: उपचार योजना प्रत्येक रुग्णाच्या विशिष्ट गरजा आणि वैद्यकीय इतिहासानुसार तयार केल्या जातात.
- बहुशाखीय दृष्टिकोन: गंभीर आजारांच्या प्रभावी व्यवस्थापनासाठी अनेकदा डॉक्टर, श्वसनोपचार तज्ञ, परिचारिका आणि इतर आरोग्यसेवा व्यावसायिकांच्या चमूची आवश्यकता असते.
- सतत देखरेख आणि समायोजन: अतिदक्षता विभागात असलेल्या रुग्णांची प्रकृती जसजशी विकसित होते, तसतसे त्यांच्या उपचार योजनेवर सतत देखरेख ठेवणे आणि त्यात बदल करणे आवश्यक असते.
गंभीर आजारांचे निदान करण्यासाठी कोणत्या वेगवेगळ्या निदान चाचण्या वापरल्या जातात?
गंभीर आजारांचे निदान करण्यासाठी अनेक निदान चाचण्या वापरल्या जातात. गंभीर आजार ओळखण्यास मदत करणाऱ्या चाचण्या खालीलप्रमाणे आहेत.
१) प्रयोगशाळेतील चाचण्या
- रक्त चाचण्या: या चाचण्या संपूर्ण रक्त गणना (CBC), इलेक्ट्रोलाइट्स, कार्डियाक मार्कर्स, ग्लुकोज पातळी आणि रक्त गोठण्याच्या अभ्यासासारख्या विविध मापदंडांचे मूल्यांकन करण्यास मदत करतात.
- मूत्र चाचण्या: मूत्र तपासणीचा उपयोग संसर्ग किंवा मूत्रपिंडाच्या समस्या शोधण्यासाठी केला जातो.
- धमनी रक्त वायू (एबीजी) विश्लेषण: ही धमनी रक्त वायू (एबीजी) विश्लेषण चाचणी रक्तातील ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइडची पातळी मोजण्यास मदत करते, जे श्वसन कार्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
- सूक्ष्मजीवशास्त्रीय संवर्धन: संसर्गजन्य घटक शोधण्यासाठी रक्त, मूत्र किंवा थुंकी यांसारख्या नमुन्यांचे संवर्धन केले जाऊ शकते.
- बायोमार्कर विश्लेषण: विशिष्ट बायोमार्कर मोजले जाऊ शकतात, जे अवयवांचे कार्य किंवा रोगाची सक्रियता मूल्यांकन करण्यास मदत करतात (उदा., हृदयाच्या नुकसानीसाठी ट्रोपोनिन).
२) इमेजिंग चाचण्या
- एक्स-रे: ही चाचणी हाडे आणि काही मऊ उतींची प्रतिमा मिळवण्यास मदत करते, जी फ्रॅक्चर, फुफ्फुसांचे आजार आणि इतर समस्यांचे मूल्यांकन करण्यासाठी उपयुक्त ठरते.
- कंप्युटेड टोमोग्राफी (सीटी) स्कॅन: हे स्कॅन शरीराच्या आडव्या छेदाची तपशीलवार प्रतिमा देतात, ज्यामुळे अवयव, रक्तवाहिन्या आणि मऊ ऊती पाहण्यास मदत होते.
- चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग (एमआरआय): या प्रक्रियेमध्ये मऊ उतींच्या तपशीलवार प्रतिमा तयार करण्यासाठी चुंबकीय क्षेत्र आणि रेडिओ लहरींचा वापर केला जातो, जे मेंदू, पाठीचा कणा आणि स्नायू व हाडांच्या दुखापतींचे मूल्यांकन करण्यासाठी उपयुक्त आहे.
- अल्ट्रासाऊंड: या प्रक्रियेमध्ये ध्वनी लहरींचा वापर करून शरीरातील अंतर्गत अवयव आणि रक्तवाहिन्यांची प्रतिमा तयार केली जाते, ज्यामुळे पोटातील अवयव, हृदय आणि रक्तप्रवाहाचे मूल्यांकन करण्यास मदत होते.
- पॉझिट्रॉन एमिशन टोमोग्राफी (पीईटी) स्कॅन: पीईटी स्कॅन शरीरातील चयापचय क्रिया पाहण्यास मदत करतात, त्यामुळे कर्करोग आणि इतर आजारांसाठी स्टेजिंग/मेटास्टॅसिस शोधण्यात मदत होते.
३) इतर निदान प्रक्रिया
- बायोप्सी: या प्रक्रियेमध्ये सूक्ष्मदर्शकाच्या साहाय्याने तपासणीसाठी ऊतीचा नमुना घेतला जातो; त्यामुळे कर्करोगासारख्या विविध आजारांचे निदान करण्यास मदत होते.
- एंडोस्कोपी: एंडोस्कोपीमध्ये, अन्ननलिका, पोट किंवा मोठे आतडे यांसारखे शरीरातील अवयव पाहण्यासाठी कॅमेरा असलेल्या एका लवचिक नळीचा वापर केला जातो.
- इलेक्ट्रोकार्डिओग्राम (ECG किंवा EKG): इलेक्ट्रोकार्डिओग्राम प्रक्रियेद्वारे हृदयाच्या विद्युत हालचालींची नोंद केली जाते, ज्यामुळे हृदयाच्या समस्यांचे निदान करण्यास मदत होते.
- इलेक्ट्रोएन्सेफॅलोग्राम (EEG): इलेक्ट्रोएन्सेफॅलोग्राम (EEG) मेंदूच्या हालचालींची नोंद करतो, त्यामुळे झटके आणि इतर मज्जासंस्थेच्या विकारांचे निदान करण्यास मदत होते.
- व्हिस्कोइलास्टिक पद्धती: व्हिस्कोइलास्टिक पद्धती रक्त गोठण्याची प्रक्रिया जलदपणे तपासण्यास आणि गंभीर आजारी रुग्णांमध्ये रक्त संक्रमण पद्धतींना मार्गदर्शन करण्यास मदत करतात.
- पॉइंट-ऑफ-केअर अल्ट्रासाऊंड: या पद्धतीमुळे रुग्णाच्या बिछान्याजवळच विविध आजारांचे जलद मूल्यांकन करण्यास मदत होते.
गंभीर आजार प्रतिबंध
काही प्रतिबंधात्मक उपायांमुळे व्यक्तीला गंभीर आजार टाळता येऊ शकतो. गंभीर आजार टाळण्यासाठी येथे काही सामान्य सूचना दिल्या आहेत.
- धूम्रपान सोडा: धूम्रपान थांबवल्याने (किंवा कधीही सुरू न केल्याने) हृदयरोग, टाईप २ मधुमेह, कर्करोग आणि फुफ्फुसांचे आजार यांसारख्या गंभीर आरोग्य समस्यांचा, तसेच अकाली मृत्यूचा धोका कमी होण्यास मदत होईल, जे दीर्घकाळ धूम्रपान करणाऱ्यांना लागू होते.
- आरोग्यदायी आहार घ्या: आरोग्यदायी अन्न खाल्ल्याने हृदयरोग, टाईप २ मधुमेह आणि इतर दीर्घकालीन आजारांना प्रतिबंध करण्यास, त्यांची वाढ लांबवण्यास आणि त्यांचे व्यवस्थापन करण्यास मदत होते. संतुलित आणि आरोग्यदायी आहारात विविध प्रकारची फळे, भाज्या, कमी चरबीयुक्त प्रथिने, संपूर्ण धान्य आणि कमी चरबीयुक्त दुग्धजन्य पदार्थांचा समावेश असतो. यामुळे अतिरिक्त साखर, संतृप्त चरबी आणि सोडियम यांचे प्रमाण मर्यादित राहते.
- नियमित शारीरिक हालचाल करा: नियमित शारीरिक हालचाल केल्याने जुनाट आजारांना प्रतिबंध करण्यास, त्यांची वाढ लांबवण्यास किंवा त्यांचे व्यवस्थापन करण्यास मदत होऊ शकते. म्हणून, आठवड्यातून किमान १५० मिनिटे मध्यम तीव्रतेची शारीरिक हालचाल (जसे की जलद चालणे किंवा बागकाम) करण्याचे आणि आठवड्यातून २ दिवस स्नायू बळकट करणारे व्यायाम करण्याचे लक्ष्य ठेवा.
- मद्यपान मर्यादित करा: दीर्घकाळ मद्यपान केल्याने आणि अतिसेवनामुळे उच्च रक्तदाब, विविध प्रकारचे कर्करोग, हृदयरोग, पक्षाघात आणि यकृताचे आजार होऊ शकतात. जास्त मद्यपान न केल्याने तुम्ही हे आरोग्य धोके कमी करू शकता.
- तपासणी करून घ्या: दीर्घकालीन आजार टाळण्यासाठी किंवा त्यांचे लवकर निदान करण्यासाठी, प्रतिबंधात्मक सेवांकरिता नियमितपणे डॉक्टर आणि दंतवैद्याकडे जा. तुम्ही कर्करोग तपासणी, तसेच प्रीडायबिटीज आणि मधुमेहाची तपासणी करून घेऊ शकता.
- आपल्या दातांची काळजी घ्या: दात किडणे आणि हिरड्यांचे आजार यांपासून ते तोंडाच्या कर्करोगापर्यंतचे तोंडाचे आजार लाखो अमेरिकन लोकांना वेदना आणि अपंगत्व देतात. या समस्या टाळण्यासाठी, फ्लोराइडयुक्त पाणी प्या, दिवसातून दोनदा फ्लोराइड टूथपेस्टने दात घासा आणि दररोज फ्लॉस करा. तुमचे नैसर्गिक दात नसले किंवा तुम्ही कवळी वापरत असलात तरीही, वर्षातून किमान एकदा तुमच्या दंतवैद्याला भेटा.
- पुरेशी झोप घ्या: अपुऱ्या झोपेचा संबंध मधुमेह, लठ्ठपणा, हृदयरोग आणि नैराश्य यांच्या विकासाशी आणि अयोग्य व्यवस्थापनाशी जोडला गेला आहे. प्रौढ व्यक्तींनी दररोज किमान ७ तास झोप घेतली पाहिजे.
- तुमचा कौटुंबिक वैद्यकीय इतिहास जाणून घ्या: जर तुमच्या कुटुंबात मधुमेह, कर्करोग, हृदयरोग किंवा ऑस्टिओपोरोसिससारख्या दीर्घकालीन आजारांचा इतिहास असेल, तर तुम्हालाही तो आजार होण्याची शक्यता अधिक असते. तुमच्या कुटुंबाच्या आरोग्याविषयीचा इतिहास तुमच्या डॉक्टरांना सांगा, जेणेकरून ते तुम्हाला या आरोग्य समस्या टाळण्यासाठी किंवा त्यांचे लवकर निदान करण्यासाठी उपाययोजना करण्यास मदत करू शकतील.
गंभीर आजारातून बरे होण्याच्या कालावधीवर परिणाम करणारे घटक कोणते आहेत?
गंभीर आजारातून बरे होण्याची प्रक्रिया दीर्घ असते, जी रुग्णालयातून घरी सोडल्यानंतर अनेकदा काही आठवड्यांपासून ते वर्षांपर्यंत चालते. काही व्यक्ती लवकर पूर्ववत कार्यक्षम होऊ शकतात, तर इतरांना अनेकदा शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक आव्हानांचा सामना करावा लागतो, जी अनेक महिने किंवा वर्षे टिकू शकतात. बरे होण्याच्या कालावधीवर परिणाम करणारे घटक खालीलप्रमाणे आहेत:
- आजाराची तीव्रता: गंभीर आजाराची सुरुवातीची तीव्रता आणि अतिदक्षता विभागात (ICU) घालवलेला वेळ हे महत्त्वाचे घटक आहेत.
- व्यक्तीची आरोग्य स्थिती: गंभीर आजारापूर्वीच्या आरोग्य समस्या आणि एकूण शारीरिक व मानसिक आरोग्य, बरे होण्याच्या गतीवर आणि परिणामांवर प्रभाव टाकू शकतात.
- वय: नॅशनल इन्स्टिट्यूट्स ऑफ हेल्थ (NIH) नुसार, गंभीर आजारानंतर वृद्ध प्रौढांमध्ये कार्यात्मक पुनर्प्राप्ती अधिक हळू आणि कमी पूर्ण होऊ शकते.
- गंभीर आजाराचा प्रकार: काही विशिष्ट आजारांचे असे दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतात, जे बरे होण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम करतात.
- मानसिक घटक: गंभीर आजारानंतर चिंता, नैराश्य आणि अभिघातजन्य ताण विकार (PTSD) हे सहसा सामान्य असतात आणि ते बरे होण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम करू शकतात.