पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची वाढलेली पातळी - लक्षणे समजून घेणे
पुरुषांमधील उच्च इस्ट्रोजेन: लक्षणे आणि उपायांचे स्पष्टीकरण
शरीरातील अनेक कार्यांचे नियमन करण्यात हार्मोन्स महत्त्वाची भूमिका बजावतात आणि संपूर्ण आरोग्यासाठी, विशेषतः पुरुषांसाठी, योग्य हार्मोनल संतुलन राखणे आवश्यक आहे. टेस्टोस्टेरॉन सामान्यतः पुरुषांच्या आरोग्याशी संबंधित असला तरी, पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेन देखील असतो, परंतु कमी प्रमाणात. तथापि, इस्ट्रोजेनची उच्च पातळी वजन वाढणे, मनःस्थितीत बदल, स्तनांच्या ऊतींची वाढ इत्यादी गंभीर आरोग्य समस्यांना कारणीभूत ठरू शकते.
शिवाय, एका अभ्यासानुसार ६० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या अंदाजे २०% पुरुषांमध्ये हार्मोनल असंतुलन आढळते, ज्यामध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी वाढण्याचा समावेश आहे. म्हणून, पुरुषांमधील वाढलेल्या इस्ट्रोजेनची लक्षणे, त्याची कारणे आणि त्यावर प्रभावीपणे नियंत्रण कसे मिळवायचे याबद्दल जाणून घेण्यासाठी हा ब्लॉग पुढे वाचा.
पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेन वाढल्याची लक्षणे कोणती आहेत?
पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी वाढल्याची सामान्य चिन्हे आणि लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- गायनेकोमास्टिया : गायनेकोमास्टिया ही पुरुषांमध्ये आढळणारी एक सामान्य समस्या आहे, ज्यामध्ये स्तनांच्या ऊती मोठ्या होतात. टेस्टोस्टेरॉन आणि इस्ट्रोजेन या हार्मोन्सच्या असंतुलनामुळे ऊतींची ही वाढ होते. जेव्हा इस्ट्रोजेनची पातळी जास्त असते, तेव्हा स्त्रियांप्रमाणेच पुरुषांनाही स्तनांमध्ये वेदना जाणवतात.
- वंध्यत्व : इस्ट्रोजेन हार्मोन पुरुषांमध्ये योग्य लैंगिक कार्यासाठी आवश्यक असतो. त्यामुळे, जेव्हा इस्ट्रोजेनची पातळी वाढते, तेव्हा शुक्राणूंची संख्या कमी होते आणि वंध्यत्वाची समस्या निर्माण होते.
- टाईप २ मधुमेह : एका अलीकडील अभ्यासात असे दिसून आले आहे की पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची उच्च पातळी टाईप २ मधुमेहाचा धोका वाढवते. तथापि, मधुमेहाचा धोका टेस्टोस्टेरॉनच्या पातळीवर अवलंबून नसतो.
- शरीरात पाणी साठणे : ज्या पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी जास्त असते, त्यांना पाय किंवा हात सुजल्याचा अनुभव येऊ शकतो. त्यांना सतत पोट फुगल्यासारखे आणि सुजल्यासारखे वाटू शकते.
- थकवा आणि मनःस्थितीतील बदल : पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची उच्च पातळी चिंता, नैराश्य, थकवा, चिडचिडेपणा, मनःस्थितीतील बदल आणि निद्रानाश यांसारख्या समस्या निर्माण करते.
- महिलांच्या शरीरातील चरबीचे वितरण: पुरुषांमधील इस्ट्रोजेन हार्मोन चरबी जाळण्याची प्रक्रिया मंदावतो आणि शरीरात अधिक चरबी साठवतो. परिणामी, शरीराचे अतिरिक्त वजन कमी करणे कठीण होते. साठलेली चरबी नितंब, मांड्या, स्तन आणि हातांमध्ये पसरते. तसेच, ज्या पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी जास्त असते, त्यांचे स्नायू नरम पडतात.
- स्तंभन दोष : पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेन हार्मोनची पातळी वाढल्यामुळे स्तंभन टिकवून ठेवण्यास अडचण येते आणि कामेच्छा देखील कमी होते.
- वाढलेली प्रोस्टेट ग्रंथी : जसजसे वय वाढते, तसतसे पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी वाढते, ज्यामुळे प्रोस्टेट ग्रंथीची वाढ होते. त्यामुळे प्रोस्टेट ग्रंथी वाढते किंवा प्रोस्टेटिक हायपरट्रॉफी होते.
- हृदयविकार : ज्या पुरुषांच्या शरीरात इस्ट्रोजेनची पातळी जास्त असते, त्यांना हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी आजार होण्याचा धोका अधिक असतो.
पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी वाढण्याची कारणे काय आहेत?
पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी वाढण्यामागे अनेक अंतर्निहित घटक आहेत. सर्वात सामान्य कारणांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:
- अतिरिक्त चरबी : शरीरातील चरबीच्या पेशींमुळे, 'ॲरोमॅटायझेशन' नावाच्या प्रक्रियेद्वारे टेस्टोस्टेरॉनचे इस्ट्रोजेनमध्ये रूपांतर होते. त्यामुळे, शरीरातील अतिरिक्त चरबीमुळे इस्ट्रोजेनची पातळी वाढते.
- औषधे : काही विशिष्ट औषधांच्या सेवनामुळे, जसे की बुरशीविरोधी औषधे, ॲनाबॉलिक स्टिरॉइड्स आणि अवसादरोधी औषधे, हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते. यामुळे पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेन हार्मोनची पातळी वाढते.
- यकृताचे आजार : इस्ट्रोजेनसह इतर हार्मोन्सची पातळी वाढवण्यात यकृताची महत्त्वाची भूमिका असते. हिपॅटायटीस किंवा सिरोसिससारख्या कोणत्याही यकृताच्या आजारामुळे या प्रक्रियेवर परिणाम होतो आणि इस्ट्रोजेनची पातळी असामान्य होते.
- वाढते वय : वयानुसार, नैसर्गिक टेस्टोस्टेरॉनची पातळी कमी होते, तर इस्ट्रोजेनची पातळी तुलनेने स्थिर राहते. हार्मोनल संतुलनातील या बदलामुळे पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी वाढते.
- वैद्यकीय परिस्थिती : काही वैद्यकीय परिस्थिती, जसे की वृषणाच्या गाठी, लठ्ठपणा आणि अधिवृक्क ग्रंथींच्या समस्या, हार्मोन्सच्या उत्पादनात अडथळा आणतात आणि त्यामुळे हार्मोनल असंतुलन होते.
पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची उच्च पातळी कशी ओळखली जाते?
जर तुम्हाला इस्ट्रोजेनची पातळी वाढल्याची लक्षणे जाणवत असतील, तर तज्ञांकडून निदान करून घेण्यासाठी तुमच्या डॉक्टरांची अपॉइंटमेंट नक्की घ्या. यामध्ये शारीरिक तपासणी आणि प्रयोगशाळा चाचण्यांचा समावेश असतो. तुमच्या वैद्यकीय इतिहासाचाही विचार केला जातो.
शारीरिक तपासणी करताना, तुमचे डॉक्टर इस्ट्रोजेनच्या प्रभावाची कोणतीही चिन्हे, जसे की स्तनांच्या ऊतींचा आकार वाढणे, तपासतील. यानंतर, तुम्हाला पुढील चाचण्यांची गरज आहे की नाही हे डॉक्टर ठरवतात. गरज भासल्यास, विविध हार्मोन्सची पातळी आणि यकृताचे कार्य तपासण्यासाठी तुम्हाला काही रक्त चाचण्या सांगितल्या जातील.
एकदा या चाचण्या झाल्या की, तुमच्या हार्मोनल असंतुलनाची तीव्रता निश्चित करता येते आणि त्यानुसार डॉक्टर उपचारांचे वेगवेगळे पर्याय सुचवू शकतात.
इस्ट्रोजेनची पातळी निरोगी कशी राखावी?
पुरुषांमधील इस्ट्रोजेन हार्मोनचे निदान झाल्यावर, आरोग्य व्यावसायिक पुरुषांमधील इस्ट्रोजेन सहजपणे कसे कमी करावे याचे वेगवेगळे उपाय सुचवू शकतात. म्हणून, पुरुषांना उत्तम जीवन जगण्यासाठी इस्ट्रोजेनची निरोगी पातळी राखण्याचे काही उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
औषधे
पुरुषांमधील इस्ट्रोजेनची उच्च पातळी कमी करण्यासाठी विशेषतः दोन प्रकारची औषधे दिली जातात: अरोमाटेज इनहिबिटर आणि सिलेक्टिव्ह इस्ट्रोजेन रिसेप्टर मॉड्युलेटर (SERMs).
लेट्रोझोल किंवा अॅनास्ट्रोझोलसारखे अॅरोमॅटेज इनहिबिटर टेस्टोस्टेरॉनचे इस्ट्रोजेनमध्ये होणारे रूपांतर रोखतात, ज्यामुळे हार्मोनल असंतुलन कमी होते. तथापि, या औषधांच्या परिणामकारकतेवर अधिक संशोधनाची गरज आहे.
टॅमॉक्सिफेनसारखी SERM औषधे केवळ गायनेकोमास्टिया ही एक गंभीर समस्या असेल तेव्हाच दिली जातात, परंतु अशी औषधे इतर प्रकरणांच्या उपचारांसाठी देखील दिली जातात.
एकंदरीत, SERMs शरीरातील इस्ट्रोजेन रिसेप्टर्सना अवरोधित करून, इस्ट्रोजेनची पातळी कमी करतात आणि हार्मोन्सचे संतुलन पुनर्संचयित करतात.
जीवनशैलीत बदल
इस्ट्रोजेन हार्मोनची वाढलेली पातळी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येत सकस आहार आणि व्यायामाचा समावेश करणे आवश्यक आहे. यासोबतच, जीवनशैलीत बदल करणे देखील गरजेचे आहे. ज्या व्यक्तींमध्ये इस्ट्रोजेनची पातळी जास्त असते, त्यांना डॉक्टर अनेकदा कमी चरबीयुक्त आणि जास्त फायबरयुक्त आहाराची शिफारस करतात.
इस्ट्रोजेनची पातळी कमी राखण्यासाठी तुम्ही तुमच्या आहारात समाविष्ट करू शकता अशा पदार्थांची यादी येथे दिली आहे:
- केल आणि ब्रोकोलीसारख्या क्रूसिफेरस भाज्या. यामध्ये फायटोकेमिकल्स असतात आणि ते पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनचे उत्पादन रोखू शकतात.
- लाल द्राक्षांमध्ये प्रोअँथोसायनिडिन आणि रेझव्हेराट्रॉल नावाचे नैसर्गिक इस्ट्रोजेन अवरोधक असतात.
- शिताके आणि पोर्टोबेलो मशरूम नैसर्गिकरित्या अरोमाटेजची पातळी कमी करतात, ज्याचा उपयोग शरीर पुरुष लैंगिक संप्रेरकांचे इस्ट्रोजेनमध्ये रूपांतर करण्यासाठी करते.
- मका आणि ओट्स यांसारखी धान्ये आणि ग्रीन टी इस्ट्रोजेनच्या उत्पादनास प्रतिबंध करतात.
- डाळिंबामध्ये फायटोकेमिकल्स भरपूर प्रमाणात असतात आणि ते पुरुषांमधील इस्ट्रोजेनच्या उत्पादनास प्रतिबंध करतात.
आहारातील या बदलांव्यतिरिक्त, टेस्टोस्टेरॉनची पातळी सामान्य ठेवण्यासाठी आणि ती पूर्ववत करण्यासाठी शरीर सुदृढ ठेवणे महत्त्वाचे आहे. त्याचबरोबर, शरीराचे वजन निरोगी राखण्यासाठी आणि इस्ट्रोजेनची पातळी वाढवू शकणारी अतिरिक्त चरबी कमी करण्यासाठी नियमित व्यायाम करणे आवश्यक आहे.
टेस्टोस्टेरॉन रिप्लेसमेंट थेरपी (टीआरटी)
टेस्टोस्टेरॉन रिप्लेसमेंट थेरपी (TRT) हा हार्मोनल असंतुलन असलेल्या पुरुषांमधील कमी झालेली टेस्टोस्टेरॉनची पातळी सुधारण्यासाठी एक विशिष्ट प्रकारचा उपचार आहे. TRT द्वारे, शरीरातील सामान्य हार्मोनल असंतुलन पूर्ववत करून टेस्टोस्टेरॉनची पातळी वाढवली जाते.
मात्र, टीआरटीशी संबंधित काही धोके आहेत, ज्यात प्रोस्टेट कर्करोग, स्लीप ॲप्निया आणि रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा समावेश आहे. उपचार सुरू करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांशी या पर्यायांवर चर्चा करणे आवश्यक आहे.
सारांश
तर, तुमच्या ' पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेन असते का?' या प्रश्नाचे उत्तर असे आहे की , होय, पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेन असते, परंतु त्याची उच्च पातळी त्यांच्या आरोग्यासाठी खूप चिंताजनक ठरू शकते. पुरुषांमध्ये इस्ट्रोजेनची उच्च पातळी थकवा, लैंगिक आरोग्याच्या समस्या, स्नायूंचे वस्तुमान कमी होणे आणि इतर अनेक महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणू शकते.
जीवनशैलीत बदल केल्याने आणि हार्मोन थेरपी घेतल्याने हार्मोन्सचे संतुलन पुन्हा प्रस्थापित होऊ शकते. कार्यरत हार्मोन्सच्या नियमित तपासणीमुळे पुरुषांना लवकर उपाययोजना करण्यास मदत होऊ शकते. तुम्हाला कोणतीही लक्षणे जाणवल्यास, तुमच्या हार्मोनची पातळी तपासा आणि योग्य उपचार मिळवण्यासाठी तुमच्या डॉक्टरांशी संपर्क साधा.
Health Insurance Coverage for pre-existing medical conditions is subject to underwriting review and may involve additional requirements, loadings, or exclusions. Please disclose your medical history in the proposal form for a personalised assessment.
Information on the Symptom page is for general awareness purposes and not a substitute for professional medical advice. Always consult a healthcare professional for any health concerns before making any decisions regarding your health or treatment. T & C apply For further detailed information or inquiries, feel free to reach out via email at marketing.d2c@starhealth.in
